Σίσσυ Νίκα Δημοσιογράφος
Η ικανότητα των σκύλων και ορισμένων ζώων να ανιχνεύουν ανθρώπινες ασθένειες μέσω της όσφρησης αυξάνει το ενδιαφέρον για τη βιοϊατρική έρευνα. Κυρίως οι σκύλοι αλλά και οι αρουραίοι, οι μέλισσες, τα μυρμήγκια είναι τα ζώα που μετά από εξειδικευμένη εκπαίδευση θα μπορούν να αντιληφθούν και να ανιχνεύσουν οσφρητικά ερεθίσματα που σχετίζονται με σύνθετες παθολογίες, συμπεριλαμβανομένων των καρκίνων.
Πως μπορούμε να εξηγήσουμε και να επωφεληθούμε από αυτή τη ζωική διαίσθηση;
Ποιες είναι οι πρακτικές εφαρμογές της στην ιατρική;
Μια επισκόπηση μελετών και μελλοντικών προοπτικών στο σταυροδρόμι της αισθητηριακής βιολογίας και της έγκαιρης ανίχνευσης.
Αόρατα μόρια, ενδείξεις για τη ζωή
Το ανθρώπινο σώμα εκπέμπει πτητικές οργανικές ενώσεις (VOC) μέσω της αναπνοής, του ιδρώτα, των ούρων και του αίματος.
Αυτές οι ουσίες, που παράγονται από την φυσιολογική ή παθολογική λειτουργία των κυττάρων, ποικίλλουν ανάλογα με την κατάσταση της υγείας.
Ορισμένες ασθένειες, όπως ο καρκίνος, αλλοιώνουν τη χημική υπογραφή των σωματικών υγρών. Αυτές οι αλλοιώσεις είναι ανεπαίσθητες στους ανθρώπους, αλλά πολλά ζώα τις εκμεταλλεύονται για να ανιχνεύσουν αλλοιωμένα τρόφιμα, άρρωστα μέλη του είδους τους ή θηράματα που είναι ανήμπορα λόγω κάποιου τραυματισμού.
Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι αυτές οι αλλαγές, μερικές φορές ανεπαίσθητες στους ανθρώπους, γίνονται οσφρητικά σήματα ανιχνεύσιμα από είδη με ιδιαίτερα ανεπτυγμένη αίσθηση της όσφρησης.
Αρκετά είδη, από σκύλους μέχρι αρουραίοι, έχουν κατακτήσει αυτή την ικανότητα να συσχετίζουν μια συγκεκριμένη οσμή με την παρουσία μιας ασθένειας όπως ο καρκίνος, γεγονός που μαρτυρά μια αξιοσημείωτη σύγκλιση συμπεριφοράς.
Σκύλοι οι διαχρονικοί συνεργάτες στην ανίχνευση ασθενειών
Η ικανότητα των σκύλων να ανιχνεύουν καρκίνο ή λοιμώξεις έχει αποδειχθεί από πολυάριθμες μελέτες πεδίου. Αυτά τα ζώα, των οποίων η αίσθηση της όσφρησης ξεπερνά κατά πολύ αυτή των ανθρώπων, εκπαιδεύονται να ανιχνεύουν συγκεκριμένους δείκτες στην αναπνοή, τα ούρα ή τον ιδρώτα ασθενών ατόμων.
Ορισμένοι σκύλοι εντοπίζουν καρκίνο του μαστού, μελάνωμα ή γαστρεντερικούς καρκίνους, ενώ άλλοι ανιχνεύουν ελονοσία, νόσο του Πάρκινσον ή covid-19 σε ομαδικά περιβάλλοντα όπως σχολεία, αθλητικές εκδηλώσεις.
Αλλά ποια οσφρητική υπογραφή αντιλαμβάνονται αυτά τα ζώα;
Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, επισημαίνουν ότι «θα μπορούσε να είναι ο ίδιος ο καρκίνος· δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα».
Διαφορές παρατηρούνται επίσης από σκύλο σε σκύλο, αφού τα άτομα αντιδρούν σε ξεχωριστά θραύσματα οσμών, αντανακλώντας την ποικιλομορφία της αίσθησης της όσφρησης στα ζώα.
Η αποτελεσματικότητα αυτών των οσφρητικών εξετάσεων βασίζεται σε ένα βασικό γεγονός: κάθε ασθένεια μεταβάλλει το χημικό προφίλ των πτητικών οργανικών ενώσεων (VOC).
Όμως, τα ακριβή μόρια που χρησιμεύουν ως οσφρητικοί δείκτες για τον καρκίνο συχνά παραμένουν άγνωστα.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι αυτές οι μέθοδοι δεν αντικαθιστούν την τυπική ιατρική διάγνωση. Αντίθετα, τη συμπληρώνουν, ιδιαίτερα για τον μαζικό έλεγχο ή την έγκαιρη ανίχνευση, με επιβεβαίωση μέσω πιο δαπανηρών εργαστηριακών αναλύσεων.
Ένα ερώτημα παραμένει σχετικά με την εξειδίκευση των σημάτων που ανιχνεύονται. Άραγε μυρίζουν τα ζώα μια μεμονωμένη ένωση ή ένα σύνολο οσμών που αποκαλύπτουν την ανοσολογική απόκριση; Το ερώτημα αφορά επίσης την ατομική μεταβλητότητα αφού δύο σκύλοι, μπορούν να αντιδρούν διαφορετικά στον ίδιο τύπο δείγματος.
Προοπτικές για την υγεία και την έρευνα
Η χρήση ζώων για την ανίχνευση ορισμένων ασθενειών ωθεί σε επανεξέταση των εργαλείων επιτήρησης της δημόσιας υγείας.
Ενώ οι σκύλοι ήδη εντοπίζουν ασθένειες σε διάφορα πλαίσια και οι αρουραίοι και οι μέλισσες χρησιμοποιούνται στο πεδίο, νέα μοντέλα όπως τα μυρμήγκια ή οι νηματώδεις προσφέρουν τη δυνατότητα για λύσεις που είναι τόσο οικονομικές όσο και προσβάσιμες.
Συσκευές που βασίζονται στην αίσθηση της όσφρησης των ζώων θα μπορούσαν να συμβάλουν στη βελτίωση της κάλυψης του προληπτικού ελέγχου, ιδίως σε απομακρυσμένες περιοχές που δεν διαθέτουν εξελιγμένες υποδομές.
Καθώς οι ερευνητές βελτιώνουν τις χημικές υπογραφές των ασθενειών, αυτές οι προσεγγίσεις θα υποστηρίξουν περισσότερη προληπτική ιατρική, ενώ παράλληλα θα εγείρουν νέες ηθικές και πρακτικές προκλήσεις σχετικά με την ενσωμάτωσή τους στη διαγνωστική διαδικασία.
Σε λίγο καιρό θα έχουμε και τα αποτελέσματα των ερευνών σε μεγαλύτερο δείγμα ασθενών και σκύλων που θα έχουν περάσει μια εκπαίδευση.
