Σίσσυ Νίκα Δημοσιογράφος
Οι φοβίες είναι ίσως οι πιο κοινές αγχώδεις διαταραχές. Εκδηλώνονται μέσα από έναν έντονο και παράλογο φόβο για ορισμένα καθημερινά αντικείμενα, ζώα ή καταστάσεις.
Μάλιστα υπολογίζεται ότι το 20% του πληθυσμού του πλανήτη μας, πάσχει από τουλάχιστον μία φοβία. Κάποιοι φόβοι είναι κοινοί και ήπιοι χωρίς να δημιουργούν προβλήματα στην καθημερινότητά μας. Υπάρχουν όμως φοβίες που μπορεί να διαταράξουν την καθημερινότητά μας και θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ακόμα και με θεραπευτική αγωγή.
Πως όμως ορίζεται επιστημονικά η φοβία;
Η φοβία είναι μια αγχώδης διαταραχή που χαρακτηρίζεται από επίμονο και υπερβολικό φόβο για ένα συγκεκριμένο στοιχείο ή καταστάσεις. Συχνά αυτός ο φόβος είναι εντελώς δυσανάλογος με τον πραγματικό κίνδυνο, που όμως οδηγεί σε συστηματική αποφυγή της κατάστασης που φοβάται.
Ένας φόβος για να θεωρηθεί φοβία θα πρέπει να διαρκεί περισσότερο από ένα χρόνο, να προκαλεί άγχος ή ακόμα και κρίσεις πανικού. Η φοβία συνήθως αλλάζει την ποιότητα ζωής των ανθρώπων που πάσχουν και περιορίζει αισθητά κάποιες δραστηριότητές τους.
Πως προκαλούνται οι φοβίες;
Διάφοροι παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν τις φοβίες. Ένας σημαντικός λόγος είναι οι φοβικοί γονείς, που μπορούν να επηρεάσουν το παιδί. Ένα οικογενειακό περιβάλλον που εκθέτει τα παιδιά στους φόβους από τόσο νωρίς… όπως το κοινό «κάτσε καλά γιατί θα έρθει ο σκύλος να σε φάει»…
Σίγουρα οι τραυματικές εμπειρίες συμβάλουν στην πρόκληση φοβικών καταστάσεων και τέλος ο μιμητισμός, όταν κάποιο άτομο αντιδρά με φόβο παρασυρμένος από τη φοβία κάποιου άλλου ατόμου φιλικού ή συγγενικού.
Το σίγουρο είναι ότι η συμβουλή κάποιου ψυχολόγου και κάποιες συνεδρίες εξειδικευμένες θα σας βοηθήσουν καθοριστικά.
Ποιες όμως είναι οι πιο γνωστές φοβίες σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας;
Κλειστοφοβία
Ο φόβος παραμονής του ατόμου σε κλειστούς χώρους είναι από τις πιο κοινές φοβίες. Επηρεάζει το 5 – 7% του παγκόσμιου πληθυσμού και εκδηλώνεται μέσω ενός έντονου φόβου για περιορισμένους χώρους είτε πρόκειται για το ασανσέρ ή ένα τούνελ ή τα μέσα μαζικής μεταφοράς, ειδικά το μετρό και το αεροπλάνο.
Είναι από τις φοβίες που επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητά αυτών των ανθρώπων. Σε προχωρημένες καταστάσεις μπορεί αυτή η φοβία να προκαλέσει δυσφορία, κρίσεις πανικού, ζάλη, ταχυκαρδία ακόμα και αίσθημα ασφυξίας.
Εντομοφοβία
Η φοβία για τα έντομα ειδικά για τις αράχνες, τις κατσαρίδες, τις σφήκες, τους σκορπιούς κ.α. Είναι μια φοβία κυρίως πιο έντονη στις γυναίκες και τα παιδιά.
Πρόκειται για έναν ενστικτώδη και πολύ κοινό φόβο. Έχει τις ρίζες του στην εξέλιξή μας, όπου ο φόβος για τα έντομα θα μπορούσε να είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης.
Γιατί είναι τόσο συχνή αυτή η φοβία;
Σίγουρα υπάρχει μια γενετική και πολιτισμική επιρροή. Επίσης επιτείνεται γιατί μπορεί να υπάρχει και κάποια αλλεργία, οπότε υπάρχει ένας υποσυνείδητος φόβος για τη ζωή μας. Ειδικά για τις κατσαρίδες υποσυνείδητα υπάρχει ο φόβος της μόλυνσης και της βρωμιάς.
Από αυτή τη φοβία πάσχω και είναι αιτία κάποιων ατυχημάτων που μου έχουν συμβεί, αλλά και τραγελαφικών καταστάσεων… Όμως ενώ έχω προσπαθήσει δεν έχω καταφέρει να νικήσω αυτή τη φοβία μου. Η αλήθεια είναι ότι όταν φοβάσαι κάτι το συναντάς μπροστά σου κάποιες φορές. Πάντως σας εξομολογούμαι ότι έφυγα πολύ νωρίτερα από ταξίδι μου στην Ταϊλάνδη, παρόλο που είχα πληρώσει αρκετά χρήματα. Είχα βέβαια την ατυχία να πέσω στην εποχή τους…
Οι άνθρωποι που πάσχουν από αυτή τη φοβία αποφεύγουν να βρίσκονται στην εξοχή ή σε πολύ πυκνοκατοικημένες περιοχές ειδικά τρίτων χωρών.
Υποχονδρία
Η υποχονδρία είναι ένας υπερβολικός φόβος εμφάνισης μιας σοβαρής ασθένειας. Οι υποχόνδριοι ερμηνεύουν το παραμικρό σύμπτωμα σαν σημάδι σοβαρής ασθένειας. Είναι οι λεγόμενοι κατά φαντασία ασθενείς…
Ψάχνουν συνεχώς στο διαδίκτυο για αυτοδιάγνωση ή συμβουλεύονται γιατρούς για το παραμικρό σύμπτωμα, που τις περισσότερες φορές μεγαλοποιούν.
Γενικά βιώνουν ένα συνεχές άγχος για την υγεία τους, που ενισχύεται με την πάροδο της ηλικίας.
Αυτοκινητοφοβία
Ο φόβος της οδήγησης ή σε πιο ακραίες περιπτώσεις να βρίσκεσαι σε κινούμενο όχημα. Επηρεάζει κυρίως άτομα που έχουν βιώσει ένα ατύχημα ή που πάσχουν από γενικευμένη αγχώδη διαταραχή ή ακόμα και μορφές σοβαρής δυσλεξίας γιατί δεν μπορούν να έχουν το έλεγχο των όγκων δίπλα τους.
Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που έχουν ενεργοποιήσει αυτή τη φοβία. Ίσως μια τραυματική εμπειρία κατά την οδήγηση, ο φόβος απώλειας του ελέγχου του αυτοκινήτου μας. Κάποιες φορές συνδέεται με το άγχος που έχει σχέση με πολυσύχναστους δρόμους.
Είναι από τις φοβίες που πραγματικά δημιουργούν μεγάλο πρόβλημα στην καθημερινότητά τους.
Αγοραφοβία
Η αγοραφοβία είναι μια φοβία που επηρεάζει περίπου το 2% του πληθυσμού. Εκδηλώνεται μέσω ενός έντονου φόβου για την παρουσία τους σε δημόσιους χώρους, που συχνά συνδέεται με το άγχος της μη δυνατότητας γρήγορης απόδρασης σε περίπτωση κινδύνου.
Έτσι οι φοβικοί αποφεύγουν συνειδητά πολυσύχναστα μέρη όπως εμπορικά κέντρα, ανοικτούς χώρους που δεν φαίνεται η έξοδος ή είναι περιορισμένη αλλά και τα μέσα μαζικής μεταφορές.
Η αγοραφοβία συχνά συνδέεται με διαταραχές πανικού και απαιτεί ψυχολογική θεραπεία γιατί δημιουργεί έντονο πρόβλημα στην καθημερινότητά και την εργασία τους.
Κοινωνική φοβία
Η κοινωνική φοβία χαρακτηρίζεται από υπερβολικό φόβο για την κριτική από τρίτους και ενοχλεί πολύ το κριτικό ή διερευνητικό βλέμμα των άλλων.
Η φοβία εξαναγκάζει αυτούς τους ανθρώπους να αποφεύγουν τη συμμετοχή τους σε κοινωνικές εκδηλώσεις, την εμφάνισή τους σε κοινό, στη συμμετοχή τους σε δημόσια ομιλία ή την παρουσίαση σε εκθέσεις ή στο κοινό.
Η φοβία αυτή έχει σίγουρα επιπτώσεις στην επαγγελματική αλλά και την προσωπική ζωή και σίγουρα αυτοί οι άνθρωποι βιώνουν ένα αίσθημα απομόνωσης.
Ζωοφοβία
Ο φόβος για τα ζώα επιμερίζεται σε πολλές και συγκεκριμένες φοβίες. Κυρίως είναι η κυνοφοβία, ο φόβος για τους σκύλους, ορνιθοφοβία, ο φόβος για τα πουλιά και η οφιδοφοβία, ο φόβος για τα φίδια.
Συνήθως προέρχονται από τραυματική εμπειρία με το ζώο όπως είναι το δάγκωμα σκύλου. Η φοβία για τα φίδια σίγουρα προκαλείται λόγω του φόβου του θανάτου, ειδικά στις απομακρυσμένες περιοχές.
Η επιρροή της οικογένειας και οι φοβικοί γονείς είναι καθοριστική. Από τις μελέτες προέκυψε ότι μπορεί να καλλιεργηθεί αυτή η φοβία ακόμα και από ταινίες ή την τηλεόραση παρακολουθώντας τρομακτικές ιστορίες.
Πώς να θεραπεύσετε μια φοβία;
Εάν μια φοβία διαταράσσει την καθημερινή ζωή, είναι σημαντικό να εξεταστεί η κατάλληλη θεραπεία από ψυχολόγους και εξειδικευμένους επιστήμονες.
Οι πιο αποτελεσματικές μέθοδοι είναι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT). Η προοδευτική έκθεση στον ίδιο το φόβο και οι τεχνικές χαλάρωσης και διαχείρισης του άγχους σίγουρα συμβάλουν στην προοδευτική θεραπεία.
Επίσης η σταδιακή έκθεση εικονικής πραγματικότητας με προσομοιώσεις για σταδιακή απευαισθητοποίηση σίγουρα βοηθούν.
Η ύπνωση και οι διαφορετικές εναλλακτικές θεραπείες μπορεί να είναι χρήσιμες στην ανακάλυψη της γενεσιουργού αιτίας της φοβίας.
Το σίγουρο είναι ότι η σταδιακή αντιμετώπιση του φόβου σας θα σας βοηθήσει να βρείτε μια ήρεμη καθημερινότητα.
